Bước đầu tìm hiểu về giáo dục và khoa cử Nho giáo của “Đàng Trên” thế kỷ XVII
Các tác giả
TS. Chu Xuân Giao
Tác giả
Từ khóa:
Đàng Trên,
nhà Mạc,
giáo dục,
trí thức Nho học.
Tóm tắt
Đàng Trên, tức vương triều Mạc ở Cao Bằng (1593 - 1683), gồm 5 đời vua: Mạc Kính Cung, Mạc Kính Khoan, Mạc Kính Hoàn, Mạc Kính Vũ và Mạc Kính Quang. Dựa trên các nguồn tư liệu Hán Nôm, Quốc ngữ thời kỳ sớm, văn tự phương Tây và tư liệu truyền ngôn địa phương, bài viết nghiên cứu bước đầu về việc thực thi giáo dục và khoa cử Nho giáo của vương quốc Đàng Trên. Nội dung tập trung vào 5 vấn đề: 1. Trường quốc học Bản Thảnh ở kinh đô Cao Bình của vương quốc Cao Bằng; 2. Nữ tiến sĩ duy nhất thời quân chủ Nguyễn Thị Duệ, người kết nối Đàng Ngoài với Đàng Trên; 3. Các trí thức Nho học xuất thân từ tộc người thiểu số đã tham chính ở giai đoạn đầu tiên (giúp vua Mạc Kính Cung); 4. Các trí thức Nho học tham chính ở giai đoạn cuối cùng (giúp vua Mạc Nguyên Thanh tức Mạc Kính Vũ); 5. Trí thức khoa bảng Đàng Ngoài đầu thế kỷ XVII với Đàng Trên và Đàng Trong: trường hợp Trạng Bùng Phùng Khắc Khoan (1528 - 1613) trong chính sử và dã sử. Qua đó, bài viết khẳng định mối quan hệ chặt chẽ giữa tính chính danh của vương triều và tính chính thống của giáo dục, khoa cử Nho học.
