Nho giáo, Văn miếu và các kỳ thi ở Đại Việt thời Lý

Tóm tắt

Trong lịch sử tư tưởng Việt Nam, cho đến nay, vương triều Lý (1009-1226) của Đại Việt vẫn được nhìn nhận theo hai hướng song hành: vừa mang tính Nho giáo, tập quyền trung ương kiểu Trung Hoa, vừa mang tính Phật giáo, hoặc ít nhất là "Tam giáo". Đại Việt từ thế kỷ X đến thế kỷ XIII nằm trong giai đoạn "Tiền mô hình" như gợi ý của Nguyễn Thừa Hỷ. Nhìn từ góc độ tiếp nhận và biểu hiện của Nho giáo, khoa cử Nho học, cùng quá trình hình thành tầng lớp sĩ phu, bài viết này sẽ có những đóng góp mới sau đây: 1. Đưa ra một niên đại khác về sự xuất hiện của Văn Miếu ở Đại Việt; 2. Nghiên cứu và lập ra danh sách đầy đủ nhất về các kỳ thi dưới thời Lý; 3. Luận điểm chính của tôi là: Tiếp cận Đại Việt thời Lý trong trạng thái biến đổi theo thời gian, đa dạng về con người và không gian, luôn đấu tranh nội tại cũng như tương tác với các thực thể khác nhau xung quanh. Với góc nhìn toàn diện như vậy, chúng ta mới có thể hiểu được vương triều Lý và giải quyết những ý kiến học thuật còn mâu thuẫn trong việc nhìn nhận, đánh giá thực thể đặc biệt này.