Nho giáo, Văn miếu và các kỳ thi ở Đại Việt thời Lý (tiếp theo và hết)

Tóm tắt

Triều Lý (1009-1226) là giai đoạn có vị trí quan trọng trong tiến trình hình thành và phát triển của nhà nước Đại Việt, đồng thời cũng là đối tượng của nhiều cách lý giải khác nhau về đặc trưng thể chế và hệ tư tưởng. Triều đại này được nhìn nhận như một nhà nước Nho giáo, một chế độ quân chủ tập quyền theo mô hình Trung Hoa, một quốc gia Phật giáo hoặc một thực thể mang đặc trưng của Tam giáo. Những cách tiếp cận khác nhau đó cho thấy vẫn còn nhiều vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu, đặc biệt đối với vai trò của Nho giáo và quá trình hình thành các thiết chế giáo dục, khoa cử dưới thời Lý. Trên cơ sở đặt Đại Việt thời Lý trong bối cảnh lịch sử Đông Á, bài viết phân tích sự ra đời và vai trò của Nho giáo, Văn Miếu và các kỳ thi như những yếu tố phản ánh quá trình tiếp thu và từng bước xây dựng mô hình nhà nước quân chủ tập quyền cùng nền quan liêu Nho giáo. Đồng thời, bài viết cho rằng Đại Việt trong các thế kỷ X-XIII vẫn đang ở giai đoạn “tiền mô hình” (pre-paradigm), khi các thiết chế chính trị, giáo dục và tuyển chọn quan lại mới trong quá trình định hình, chưa đạt đến sự hoàn chỉnh như ở các triều đại về sau. Qua đó, bài viết góp phần làm rõ đặc điểm của nhà nước Đại Việt thời Lý cũng như vị trí của triều đại này trong tiến trình phát triển của thể chế chính trị và văn hóa Việt Nam.