Dưới thời Mạc, Nho giáo không còn giữ vị thế quốc giáo như dưới triều Lê mà được đặt trong mối quan hệ bình đẳng với Phật giáo và Đạo giáo, hình thành tư tưởng Tam giáo cùng tồn tại và phát triển. Việc từ bỏ chủ trương độc tôn Tống Nho đã tạo nên môi trường tư tưởng cởi mở, góp phần thúc đẩy hoạt động kinh tế, sản xuất thủ công và giao thương phát triển, đồng thời khuyến khích tinh thần sáng tạo trong xã hội. Trong bối cảnh đó, Phật giáo được phục hưng với nhiều ngôi chùa được trùng tu và xây dựng mới, thu hút sự tham gia của đông đảo nhân dân cũng như tầng lớp quý tộc, quan lại nhà Mạc. Đạo giáo tiếp tục được duy trì và phát triển thông qua hoạt động của các quán đạo và việc xây dựng, tu bổ nhiều cơ sở thờ tự. Sự hòa đồng giữa Nho giáo, Phật giáo và Đạo giáo đã tạo nên diện mạo văn hóa đặc sắc của thời Mạc, góp phần xây dựng một xã hội ổn định, khoan dung về tư tưởng, cởi mở trong đời sống tinh thần và giàu sức sáng tạo trong nghệ thuật. Tư tưởng Tam giáo đồng hành không chỉ phản ánh đặc điểm nổi bật của triều Mạc mà còn là một đóng góp quan trọng đối với tiến trình phát triển tư tưởng và văn hóa của dân tộc Việt Nam
