Vấn đề dân số ở Bắc Kỳ: tình trạng “thừa dân” và những hệ lụy (từ cuối thế kỷ XIX đến giữa thế kỷ XX)

Tóm tắt

Từ cuối thế kỷ XIX đến giữa thế kỷ XX, Bắc Kỳ là khu vực có tốc độ gia tăng dân số nhanh, trở thành vùng có quy mô dân số lớn và mật độ dân cư cao nhất Việt Nam. Sự tập trung dân cư quá lớn tại khu vực đồng bằng, trong khi diện tích đất canh tác hạn chế, đã tạo nên tình trạng thường được gọi là “thừa dân”, “đất chật, người đông”. Bài viết phân tích quá trình gia tăng dân số ở Bắc Kỳ trong thời kỳ thuộc địa và những hệ lụy của tình trạng này trên các phương diện kinh tế, chính trị - xã hội. Nghiên cứu cho thấy, mặc dù dân số đông đem lại cho chính quyền thuộc địa những lợi thế về nguồn thu thuế, nhân lực lao động và tuyển mộ binh lính, song đồng thời cũng làm gia tăng sức ép đối với đời sống nông thôn, tạo ra nhiều bất ổn xã hội và thách thức đối với chính quyền cai trị. Qua đó, bài viết góp phần làm rõ tác động của biến đổi dân số đối với xã hội Bắc Kỳ trong giai đoạn cận hiện đại.