Xung quanh sứ bộ năm 1863 - 1864 của triều đình Tự Đức

Tóm tắt

Căn cứ vào thực tiễn đàm phán Trung Quốc - Anh, triều đình Tự Đức kỳ vọng về giải pháp sửa đổi một số điều khoản căn bản trong Hiệp ước Sài Gòn thông qua chủ trương chuộc đất ngay tại chính trường Pháp quốc. Sứ bộ năm 1963-1964 đảm nhận việc thực thi nhiệm vụ quan trọng này bởi một chuyến vận động ngoại giao dài ngày diễn ra trên đất Pháp - Tây Ban Nha. Dù vậy, những hiểu biết xung quanh Sứ bộ đến nay vẫn còn chưa được nhận thức và diễn giải một cách nhất quán qua một vài tài liệu sử học, cả về mục đích lẫn lịch trình: trong khi Tây hành nhật ký (Tự Đức năm thứ 16 Quý Hợi - 1863) cho rằng Sứ bộ phải thực thi mệnh lệnh thu hồi lãnh thổ mà không cần phải chuộc thì Phan Thanh Giản - Nhà ái quốc, người mở đường cho nước Việt Nam hiện đại: Những năm cuối đời (1862 - 1867) lại mô tả sai lệch thời gian về mốc khởi hành lẫn ngày giờ và điểm đến bằng phương tiện hỏa xa. Bài viết tiến hành kết nối các dữ kiện khoa học và thực tế, minh định khách quan và logic các sơ sót không đáng có, trả lại sự chân xác vốn dĩ hàm ý trong nguyên bản của các tài liệu sử học quý giá này.