Tính nhị nguyên trong quan hệ bang giao giữa Việt Nam và Trung Quốc thời vua Gia Long và Minh Mệnh (1802-1841)

Tóm tắt

Từ chỗ tái hiện lại những hoạt động ngoại giao cơ bản giữa Việt Nam và Trung Quốc trong gần 40 năm 1802-1841, giai đoạn mà mối quan hệ giữa hai nước còn chưa chịu sự tác động, can thiệp trực tiếp của nhân tố bên ngoài, bài viết đã chỉ ra tính nhị nguyên của mối quan hệ ấy: Một mặt, Việt Nam với tư cách là nước ngoại vi lệ thuộc vào trung tâm Trung Quốc do sự tôn kính, muốn nhận “sự cứu rỗi” về văn hóa, kinh tế, thể chế từ nó; mặt khác, Việt Nam và Trung Quốc luôn ở trong thế đối đầu, lúc ngấm ngầm lúc công khai, từ đó mà tạo nên xu hướng ly tâm, đối đầu giữa hai nước do sự bất cân xứng về mặt lợi ích. Bài viết cũng chỉ ra rằng: Trong hai xu hướng ấy, xu hướng lệ thuộc chỉ mang tính chất tương đối và hình thức, xu hướng ly tâm mới là xu hướng chủ đạo. Chính xu hướng ly tâm mạnh mẽ đó đã đưa đến sự biến dịch vị trí của Việt Nam từ chỗ là nước “chư hầu”/“ngoại vi” trong quan hệ với Trung Quốc trở thành “trung tâm” trong mối quan hệ với các nước nhỏ hơn ở Đông Nam Á. Từ phương cách hành xử ngoại giao của Gia Long và Minh Mệnh, bài viết cũng cung cấp thêm góc nhìn tham khảo cho Việt Nam hiện nay trong mối quan hệ với các trung tâm lớn trong khu vực và trên thế giới.